Respect


Respect! Hoe zit dat?

Er is één ding dat iedereen wil: respect. Iedereen wil door anderen met respect behandeld worden. Maar wat is respect? Wat zijn de kenmerken van een respectvolle behandeling? Als we daar antwoord op hebben, kunnen we misschien ook begrijpen waarom de een zich niet respectvol bejegend voelt, terwijl de ander er toch van overtuigd is met respect gehandeld te hebben.

Statusdynamiek van respect

Volgens Van Dale's woordenboek betekent respect het door zijn gedrag doen blijken van eerbied (...) als (uiting van) een gevoel van hoogachting of waardering. Het betekent ook: beleefde bejegening of ontzien, sparen. Eerbied betekent: gevoel van bewondering om meerderheid, m.n. op geestelijk of zedelijk gebied.

In bovenstaande komt één statusbeweging als dominant naar voren: een ander respect of eerbied tonen is de ander in status verhogen. En zeker: de ander niet in status verlagen.

We zeggen wel eens dat we iedereen met respect behandelen die ons met respect behandelt. Respect kent zowel een voorwaarde als wederkerigheid. Een voorwaarde: ik behandel de ander met respect als hij mij met respect behandelt. Het is 'voor wat. hoort wat'. Er is ook wederkerigheid: als iemand mij met respect behandelt, krijgt hij respect terug. Door de ander verhoogd worden, zullen we beantwoorden met een terug-verhoging.

We hebben al eerder gezien (zie het boek) dat de ander-verhoging, net als de zelfverlaging, past in een lange termijn visie. De bereidheid om een ander in status te verhogen betaalt zich op termijn terug. We worden dan terug-verhoogd.

Respect en onbegrip

Er doet zich bij het tonen van respect, de ander verhogen, een probleem voor. Er is geen algemene regel die zegt hoe dat moet. Wat de een bedoelt als statusverhoging, hoeft op de ander niet als zodanig over te komen. En wat de een verwacht als verhoging, hoeft de ander nog niet zo uit te voeren. Statusverwachtings-patroon, waarneming en beleving geven voldoende ruimte voor misverstanden. We hebben deze zaken in ons boek uitgebreid beschreven.

De cultuur van respect

Cultuurverschillen spelen een grote rol. Culturen kunnen enorm verschillen in verwachtingspatroon en in statusverhogend gedrag. We halen een voorbeeld uit ons boek aan over thee drinken.

Schenkt u maar bij: thee drinken met cultuurverschil

In Amsterdam, Caïro of Hongkong, samen thee drinken doen we overal. De gastheer trakteert de gast op thee en verhoogt met dat gebaar de gast in status. De gast laat merken dat hij van het drinken geniet en verhoogt hiermee de gastheer in status. In het ene land is het een goed teken dat de gast zijn kopje leegdrinkt. Hij wil niet de suggestie wekken dat het niet lekker was. Als hij zijn dorst heeft gelest of vermoedt dat de thee op is, bedankt hij vriendelijk. Hij zegt: 'Nee, dank u vriendelijk. Ik heb voldoende gehad, het was heerlijk.'

In een ander land is het leegdrinken van het kopje het signaal dat bijgevuld móet worden. Het betekent dat de gast nog niet voldaan is. Stel dat de gast na een aantal bijvullingen voldaan is. Hoe maakt hij dat duidelijk?

Als hij vriendelijk vertelt: 'Nee, dank u vriendelijk. Ik heb voldoende gehad,' beledigt hij de gastheer. Hij verlaagt de gastheer door expliciet te melden dat zijn diensten niet meer nodig zijn, de gastheer ervaart dit als een verlaging, hij wenst niet als ober behandeld te worden. De statuscode in dit land is om een beetje thee in het glas te laten staan. Voor de gastheer is dit een statusverhogende boodschap. De gast is voldaan en goed verzorgd, dus heeft de gastheer goed 'gepresteerd'.

De gedragscode kan nog verder gaan, waarbij het de taak van de gast is niet bij te laten schenken. In dit derde land sipt de gast behoedzaam aan de thee. Het eerste en enige kopje blijft minstens half vol. Daarmee wordt de gastheer in status verhoogd zonder hem vervolgens te verlagen. Hij wordt bijvoorbeeld niet in verlegenheid gebracht voor het geval er geen thee meer in huis is.

Drinkt de gast door, dan is de gastheer bijzonder beledigd door deze hebberigheid. Voortdurend leegdrinken, betekent dat de gast meer van de voorraad van de gastheer wil, die dit op zijn beurt als een ongemanierde zelfverhoging van de gast ervaart. Een ontmoeting is gericht op het wederzijds verhogen van gast en gastheer. Het interculturele verschil zit in wat als statusverhogend en wat als statusverlagend ervaren wordt.

Pay me some respect

Het woord 'cultuur' mogen we zeer ruim opvatten. Jongeren hebben geen respect voor ouderen. Een klacht van alle tijden? Misschien dat jongeren wel degelijk respect tonen, maar iets anders doen dan ouderen bedoelen of willen. Omgekeerd voelen jongeren zich niet met respect behandeld. Natuurlijk vanwege dezelfde generatiekloof.

De enige manier om problemen te voorkomen is expliciet en bespreekbaar maken wat als probleem wordt ervaren. Begrip tonen, een lichte zelfverlaging, kan dan veel rechtzetten.

Let's Get In Touch!


© Stultiens & Stultiens