Wetenschappers


Wetenschap: erg dynamisch...   (versie 0.8.5)

Zijn wetenschappelijke ontwikkelingen een gevolg van objectief onderzoek, waarheidsvinding en onbaatzuchtigheid van wetenschappers? Indien ja, dan zouden wetenschappers vrij zijn van status: ze zouden geen statusgedrag vertonen en niet naar statusverhoging streven.

Ook in de wetenschap speelt status een grote rol. Het doen van 'grote ontdekkingen' geeft natuurlijk prestige en status. Zoals de lezer van het statusboek inmiddels weet, gaat het niet om status op zich, maar om statusverhoging.1 In hun streven naar statusverhoging gebruiken mensen de vier statusbewegingen niet alleen gepast, maar soms ook ongepast. Wetenschap is allereerst mensen werk; ook hier vinden we het menselijk streven naar statusverhoging en de bijbehorende dynamieken.

In de wetenschappelijke praktijk kan het gebeuren dat de een iets op het spoor komt, maar dat een ander met de eer gaat strijken. Zelden is een wetenschappelijke doorbraak toe te schrijven aan één geniale wetenschapper. Vrijwel altijd komen doorbraken en ontdekkingen voort uit samenwerkingen en tegenwerkingen. Het is een creatief proces waarin mensen elkaar op ideeën brengen.

Wie mag zich verhogen?

Dat de buitenkant er af en toe anders uitziet, is het gevolg van de statusdynamiek die altijd een rol speelt. Een groep onderzoekers ontwikkelt een model. Later kennen wij alleen degene die wij als grondlegger zien. In termen van status: we kennen alleen degene die zich in status verhoogde door zich als grondlegger te presenteren. Een voorbeeld hiervan is de Roos van Leary. Timothy Leary was een van de onderzoekers, maar ging met het model aan de haal. Het gevolg is dat het model zijn naam draagt. De andere onderzoekers die erbij betrokken waren, kennen de meeste mensen niet.

Een ander voorbeeld is de ontdekking van het hiv-virus in het midden van de jaren tachtig. De ontdekking werd opgeëist door de Amerikaan Robert Gallo. Maar kwam de viruskweek die onderzocht werd niet uit Frankrijk van collega-onderzoeker Luc Montagnier? Wie was de 'echte' ontdekker? Gallo verhoogde zichzelf door vol te houden dat de ontdekking door zijn team was gedaan met een eigen kweek. Een patent-aanvraag voor een hiv-test speelde een belangrijke rol. Patenten kunnen immers veel geld en prestige opleveren.2 Het conflict werd op presidentiëel niveau door Reagan en Mitterand geschikt. Het compromis: de ontdekking van het virus was het resultaat van intensieve samenwerking. De statusverlaging voor de betrokken wetenschappers bleef beperkt.

Wetenschap als status-drive?

Wetenschap of de ontwikkeling van wetenschappelijke kennis kunnen we als een communicatieproces zien. We zien hoe mensen met elkaar omgaan. De dynamiek en de relaties kunnen we beschrijven in termen van de vier statusbewegingen.

Het is slechts een illusie dat wetenschap ojectieve waarheidsvinding is. Er is altijd een (subjectieve) context, waarin iedereen zelf betekenis geeft aan waarnemingen en aan ervaringen. Het zijn altijd mensen die zich met wetenschap bezighouden. Uiteindelijk verspreidt kennis zich via dit algemeen menselijk communicatiespel. Het gaat niet om gelijk hebben, maar om gelijk krijgen. Wat wij voor waar aannemen, hangt voor een groot deel af van de statusdynamiek.3

Het slechte nieuws is dat echte waarheid of ware kennis in de betekenis van objectieve wetenschappelijke inzichten (misschien) niet bestaat. Het goede nieuws is dat wetenschap, kennis en inzicht zich voortdurend kunnen ontwikkelen dankzij dit subjectieve communicatie-proces. Iedereen draagt hieraan bij, niet alleen de wetenschapper.

1  Een Porsche, Rolex of super plasma-tv heeft op zichzelf weinig betekenis. Het is in de relatie met anderen dat statussymbolen hun functie krijgen. Het gewenste status-effect wordt bewerkstelligd in het gedrag: de statusbewegingen.

2  Een belangrijke actor in het hele wetenschappelijke geweld wordt vaak vergeten: geld. Het speelt altijd een belangrijke rol, want zonder geld geen onderzoek. Daarnaast kan het aantal patenten dat een persoon of organisatie heeft ook statusverhogend werken. In elk geval is een patent-aanvraag een uitgelezen mogelijkheid om anderen in status te verlagen.

3  Deze dynamiek is mooi beschreven door Bruno Latour in Wetenschap in actie: wetenschappers en technici in de maatschappij (1988), Amsterdam: Bakker.

Let's Get In Touch!


© Stultiens & Stultiens